Tiranë, 26 tetor - Pjesa "Kush ka frikë nga Virxhinia Ulf" të dramaturgut amerikan Eduard Albit, pritet të jetë gati në javën e parë të muajit nëntor. Kjo vepër vjen në skenë e shqipëruar nga Gjergj Peçi dhe në këndvështrimin e regjisorit të ri, Kushtrim Bekteshi, për të cilin ky është bashkëpunimi i parë me Teatrin Kombëtar Shqiptar. Ndryshe nga çfarë ishte menduar më parë për angazhimin e Luiza Xhuvanit dhe Ndriçim Xhepës, në këtë dramë do të interpretojnë aktorët Eva Alikaj, Viktor Zhusti, Helidon Fino dhe Eftiola Laçka. Për regjisorin Bekteshi, kjo dramë e Eduard Albit është një nga dramat më të mira të shekullit XX, pasi ajo flet për familjen e për gruan, për pozitat e saj, për konfliktet dhe iluzionet. Kjo pjesë është vënë në shumë skena të botës dhe dallohet për karakteret e saj specifike. Kushtrim Bekteshi është një regjisor i ri shqiptar në Maqedoni dhe deri tani ka vënë në skenën e Teatrit Kombëtar të Shkupit tetë shfaqje. Ato janë "Akuariumi" nga Refet Abazi (2006), "Labirintet e kujtesës" nga Avni Halimi (2007) dhe "Vojceku" nga Georg Byhner (2008), "Figaro divorcohet" nga Odon von Horvath (2008) "Kurthi i vdekjes" nga Ira Levin (2009). Kjo pjesë e shkruar nga dramaturgu i njohur amerikan Eduard Albi, trajton një temë delikate familjare, atë të çifteve pa fëmijë. Pas shkrimit të kësaj drame, autori është vlerësuar me çmimin "Pulitzer". Vetë Eduard Albi ka një ndjeshmëri të veçantë në lidhje me temën e trajtuar, pasi që në javën e dytë të jetës, ai është birësuar nga një çift njujorkez, të cilët nuk mund të kishin fëmijë dhe i kanë dhënë atij gjithë përkushtimin e tyre. Asnjëherë Eduard Albi nuk është vënë në kërkim të prindërve të tij biologjikë, duke respektuar njerëzit që e kanë rritur. Prindërit e tij birësues gëzonin një reputacion të mirë në sferën artistike, pasi ata kishin një kompani teatrore. Falë këtij biznesi familjar, Eduardi u pasionua me teatrin që në moshë të vogël, por asnjëherë nuk arriti të përmbushte kërkesat dhe pritshmërinë që kishin prindërit e tij për të. Pas shumë përpjekjesh, suksesi për të erdhi menjëherë pas vënies në skenë të dramës "Kush ka frikë nga Virxhia Ulf", në vitin 1962, dhe pas shumë debatesh e diskutimesh ai u vlerësua dhe me çmimin "Pulitzer".

Viktor Zhusti ka qenë aktori i fundit i ardhur për të kompletuar kastin. "Kush ka frikë nga Virxhinia Ulf" po punohet në sallën e provave të Teatrit Kombëtar. Regjisori i ri, Kushtrim Bekteshi, ka nisur punën në të parin bashkëpunim me Teatrin Kombëtar. Fillimisht tërheqja e aktores Luiza Xhuvani për shkak të angazhimeve të saj politike e më pas e Ndriçim Xhepës, shkaktoi pak pështjellim në ditët e para që duhet të fillonte puna. Në vend të Xhuvanit ka ardhur nga Austria, Eva Alikaj, e cila duket se këtë herë ka zgjedhur përfundimisht Tiranën, ndërsa në vend të Xhepës, Viktor Zhusti, që shënon një interpretim të dytë pak kohë pas ftesës së regjisorit Gëzim Kame në komedinë "Të gjithë me huqe". Për Bekteshin, "Kush ka frikë nga Virxhinia Ulf" e Eduart Olbit (Edward Albee) është një nga dramat më të mira të shekullit XX. Një dramë për familjen e për gruan, për pozitat e saj, për konfliktet dhe iluzionet. E vënë në shumë skena të botës, kjo pjesë, përveçse voluminoze, dallohet për karakteret specifike të saj. Regjisori Bektashi shprehet se e ka zgjedhur për ta ngjitur në skenë për aktualitetin që ajo rrezaton edhe sot e kësaj dite në shoqëritë tona, ku "temat që shtjellon, shpesh të konsideruara tema tabu, prekin thelbin e shoqërisë: familjen, e cila nga shqetësimet e kohës është bërë aq e brishtë dhe shterpe". Nxënës i Unkovskit, Bekteshi deri më tani ka vënë tetë shfaqje në skenë. Tre prej tyre, "Akuariumi" nga Refet Abazi (2006), "Labirinthet e kujtesës" nga Avni Halimi (2007) dhe "Vojceku" nga Georg Byhner (2008), janë realizuar me Teatrin e Shkupit. "Figaro divorcohet" nga Odon von Horvath (2008) ka shënuar bashkëpunimin e tij me Teatrin Popullor Maqedonas, ndërsa ka realizuar edhe një produksion me Subcult, në skenën e Teatrit të Kumanovës, "Kurthi i vdekjes" nga Ira Levin (2009). E shqipëruar nga Gjergj Peçi, drama do të vihet në skenë javën e parë të nëntorit.

Prej pak ditësh ndodheni në Tiranë për të punuar për premierën e pjesës "Kush ka frikë nga Virxhinia Ulf" e Eduart Olbit. Pse keni zgjedhur pikërisht këtë pjesë voluminoze dhe me karaktere specifike?

Kjo është një ndër pjesët më të mira të këtij autori dhe njëkohësisht të dramaturgjisë botërore të shekullit XX. Aktualiteti i saj ndjehet fuqishëm edhe në ditët tona dhe jo rastësisht vihet e rivihet në skenat e teatrove më prestigjioze nëpër botë. Pikërisht aktualiteti i kësaj vepre ka qenë nxitësi kryesor në këtë përzgjedhje. Temat që shtjellon kjo pjesë, shpesh të konsideruara tema tabu, prekin thelbin e shoqërisë: familjen, e cila nga shqetësimet e kohës është bërë aq e brishtë dhe shterpe.

Vepra, një trajtim i pozitave femërore është vënë në skenat e shumë teatrove botërorë. Cili është koncepti juaj regjisorial, cilës linjë do t'i mëshohet?

Në këtë pjesë më së shumti më intrigon bota iluzive të cilën e krijojnë protagonistët për të mbushur boshllëkun e realitetit që i rrethon, iluzion që merr përmasa gati çmendurie, ku komunikimi kalon gati në një stad absurditeti, sepse iluzioni fillon të perceptohet si më real se vetë realiteti.

Keni pasur pak probleme me kastin e aktorëve. Fillimisht largimi i Luiza Xhuvanit e pastaj edhe i Ndriçim Xhepës...

Tani ekipi është kompletuar. Do të luajnë Eva Alikaj, Viktor Zhusti, Helidon Fino dhe Eftiola Laçka.

Kjo shfaqje shënon për ju bashkëpunimin e parë me Teatrin Kombëtar e po ashtu me aktorët tanë. Çfarë keni parë te secili prej tyre?

Nga aktorët që kam përzgjedhur, përveç përvojës së tyre, talentit dhe sukseseve (pavarësisht se ndonjëri ka pasur ndonjë shkëputje kohë pas kohe nga skena), kam vërejtur edhe një pasion të madh në punë, elasticitet, kreativitet, diapazon të gjerë njohurish dhe gatishmëri për një bashkëpunim shumë të hapur e pa paragjykime. Këto gjëra i çmoj shumë tek ata dhe kjo më bën të besoj se procesi i punës do të jetë shumë i mirë dhe shumë produktiv.

A shihni tek emri i tyre një siguri për atë çka do të jetë produkt përfundimtar në skenë?

Nga ajo që thashë më lart, rrjedhimisht vjen edhe konkluzioni im se padyshim që ndjej siguri.

Çfarë ju udhëheq në zgjedhjen e një vepre, për ta shndërruar më pas në shfaqje teatrale?

Përcaktues për mua në përzgjedhje është aktualiteti i veprës. Kur një vepër plotëson nevojën time për të thënë diçka për ndonjë aspekt të rëndësishëm të kohës që jetojmë, ajo vepër bëhet motiv i fuqishëm për ta shndërruar në shfaqje teatrale. Më interesojnë vepra të cilat kanë lëngun e duhur për të diagnostifikuar gjendjen e shoqërisë në kohën që po jetojmë.

Ju jeni një regjisor i ri në përvojë dhe i pari shqiptar që punoi në Teatrin Popullor Maqedonas. Sa hapësirë ka një artist i ri për t'u përsosur profesionalisht? A ka mohime që vijnë për shkak të kombësisë?

Hapësira për t'u përsosur një artist i ri në këtë kohë është tejet e ngushtuar, jo vetëm për shkak të financave të vogla që u ndahen projekteve me karakter kulturor, në këtë rast teatrit, por edhe për shkak të mungesës së godinave teatrore, të cilat fatkeqësisht janë shumë të pakta. Megjithatë, deri në këtë fazë të zhvillimit tim si regjisor, unë kam pasur fatin t'i kem mundësitë për të realizuar disa shfaqje. Me mohime për shkak të kombësisë nuk jam hasur deri më tani. Edhe po ndodhën në të ardhmen, nuk më shqetësojnë aq sa do të më shqetësonin mohimet për shkak të botëkuptimeve të mia për teatrin, përzgjedhjes së bashkëpunëtorëve në realizimin e shfaqjes, botëkuptimeve të mia ideore dhe gjithçkaje tjetër të kësaj natyre.

Keni qenë nxënës i Sllobodan Unkovskit, një emër i njohur i teatrit. Çfarë keni përftuar prej tij?

Nga profesori im kam përfituar shumë. Mund të them me plot bindje se po mos të bëja shkollën tek ai, nuk do të arrija këtu ku jam tani. Gjërat që kam përfituar nga ai gjithmonë do t'i kem mbështetje të fortë në realizimin tim profesional.

A ju motivon situata artistike kur sapo e keni nisur karrierën?

Situata artistike nuk më motivon edhe aq shumë, të mos them me demotivon, sepse shumë gjëra kanë dalë nga ekuilibri. Puna e artistëve, përveçse që nuk shpërblehet sa duhet, fatkeqësisht edhe nuk çmohet sa duhet. Por unë motivin kryesor e marr nga pasioni im i madh që kam për teatrin. Kjo më bën që të mos ndalem dhe të jem optimist se gjërat do të ndryshojnë në të ardhmen. Fundja, jemi ne gjenerata e re që duhet t'i ndryshojë gjërat.

Prej pak kohësh, në Itali ka dalë në qarkullim libri i titulluar "Non aprire mai" ("Mos e hap kurrë") i autores Françeska Borri. Është pikërisht ajo, vajza që niset drejt ambasadës italiane për të punuar, por mbi të gjitha për të prekur dhe parë nga afër situatën e një vendi e një populli. Dhe nuk gjeti atë që kërkonte, një shtet në ndërtim, por diçka tjetër. Gjeti Kosovën, një shtet-jo-shtet, dhe si në një lojë puzzle, ajo ngrihet mbi të dhe arrin të shikojë pjesët e vendosura gabim sikur të ishin pjesëza të ndryshme mozaiku dhe kupton se po kërkojnë t'i ngecin, me forcë, por keq dhe asaj i duket vetja e vetme dhe e pafuqishme për të ndryshuar, apo vënë në pah gjendjen, sepse është vetëm një funksionare e nivelit të dytë në një ambasadë, që përfaqëson një shtet që në një farë mënyre është dhe nuk është pjesë e rrugës së ngritjes së këtij shtetit të ri. Françeska me ndërgjegje të plotë ka bërë një zgjedhje të çuditshme. Ka sjellë një roman, sepse i tillë është ky libër në kuptimin e ngushtë të fjalës, edhe pse nuk e paraqet si të tillë. Më shumë se gjithçka "Non aprire mai" është një shpërthim mendimesh më shumë sesa dialogësh, ndjenjash që marrin vendin e historisë, është një libër që ka një ndërgjegje të mirëpërcaktuar. Nëpërmjet tij, autorja parapëlqen të rrëfejë shumë histori, jo një të vetme dhe mes atyre historive të rrëfyera është edhe historia e një manastiri, por edhe e një emigranti klandestin, historia e ambasadës që është ajo italiane që ka pak rëndësi në atë vend, sepse në fund të fundit Kosova është e tillë dhe këtë e kuptoi edhe ajo. Françeska Borri ka zgjedhur të rrëfejë gjithçka në mënyrën e vet. Të duket sikur e ka marrë vendin dhe e ka vendosur mbi një letër, duke i shtuar më pas jetën dhe dyshimet e saj. E ka shkruar ashtu siç ndodh vërtet aty, sa i pastër aq edhe i çorientuar. Ajo e lë veten të lirë dhe nuk ndjek një vijë logjike apo kronologjike të ngjarjeve, nuk i frenon idetë dhe dyshimet e saj e madje as nuk tenton t'i organizojë sipas kritereve të narratives moderne. Ajo është një përkthyese besnike e vetes së vet, e frikës së saj, ka me vete miqtë e saj, miqtë të cilëve nuk do t'u çojë foto të cilat i ka bërë krah fëmijëve të kequshqyer...