Vjollca SADIKU
Sistemet politike në të kaluarën në mbarë trojet shqiptare lanë pasoja të rënda në migrimin e popullatës, megjithatë fshati kufitarë Bomovë në Dibër konsiderohet më specifik. Politikat antishqiptare zbrazën këtë fshat kufitare, i cili zanafillën e banimit e ka në vitin 1880. Gjendet në bregun e lumit Drini i Zi ,në anën jugore të qytetit të Dibrës me një largësi 5 kilometra nga qyteti. Është fshati i familjes së njohur dibrane Marku dhe në fillim ka qenë i banuar nga Salë Marku me gjashtë fëmijët e tij , kështu që në atë vazhdimësi mbi 240 vjet është zhvilluar, zgjeruar dhe në vitet e gjashtëdhjeta kishte 40 familje me mbi 300 banorë, të gjithë të një fisi.
Fshatarët e Bomovës, vendbanim me tradita patriotike shqiptare, kryesisht janë marrë me bujqësi, blegtori por më shumë me pemëtari. Që në vitin 1945 ka filluar shkolla e parë në këtë fshat, ndërsa ndër mësuesit e parë kanë qenë Faton Daci, Skënder Daci, Munir Fida, Sabri Marku e të tjerë. Kjo shkollë ka qenë deri më 1974, kur mbeti me pesë nxënës dhe pas vrullit migrues edhe fshati u shua tërësisht.
"Është një karakteristikë se fisi Marku që herët kanë vazhduar shkollën sepse në fshat mësimi është zhvilluar deri në klasën e katërt. Mirëpo, ata pa përjashtime vazhdonin deri të tetën në Dibër, që ishte veti shumë e rrallë për fshatrat tjerë", thotë intelektuali Jakup Marku. Ndërsa me hapjen e gjimnazit ata vazhdonin edhe gjimnazin. Qysh në atë kohë kanë qenë të shkolluar Iljaz Marku, kapiten që ka mbaruar shkollën në Romë. Pastaj, arsimtarët e parë të dalë nga ky fshat, Dalip Marku, Sabri Marku dhe kuadro të profileve të tjerë si Shehat Marku dhe Lutfi Marku. Bomova është karakteristike edhe për varrezat e vjetra. Sot këta varre të tipit monumental në rrethin e Dibrës janë të vetme, pasi janë tre katëshe. Aty ndodhet varri i Salës dhe gruas së tij si dhe dy fëmijëve. Atdhetari dhe patrioti Sal Markja ka qenë njeri i zgjuar, organizator i mirë i jetës shoqërore dhe njeri i vetëdijshëm. Është i njohur në organizim të luftës dhe ekspeditës së Isni Pashësh, ku përfundimisht kjo ekspeditë kapitullon dhe e përcjellin Isni Pashën të dorëzuar. Fëmijët e Salës kanë marrë pjesë në luftërat në Mal të Zi dhe Shkodër. Pas luftës së dytë botërore, fshatarët kanë patur një jetë të organizuar arsimore dhe kulturore, por për një periudhë të shkurtër pasi filloi edhe braktisja e fshati. Jakup Marku thotë se e sheh të natyrshme që fisi më i madh të shtohej. "Ishte pamundshme që të sigurojë ekzistencë e gjithë asaj popullatë që kishte fshati, por, ishte edhe e papranueshme që fshati të braktisej në tërësi. Sepse kishte kushte por presionet e pushtetit të asaj kohe ishin ato që detyruan shpërnguljen e shumë familjeve të fshatit, sepse ishte vend kufitar", thotë Marku. Ai thotë se as në arën, tokat, kopshtet e fshatit nuk lejohej dalja pa perënduar dielli dhe para se të linde. "Realisht presioni që bëhej për shkak të kufirit, ka qenë arsyeja kryesore e braktisjes së fshatit. Dhe më vitin 1977 u braktis tërësisht", thotë Jakup Marku.
Në kompleksin e varrezave është varri i shenjtë, që edhe sot nga besimtarë të ndryshëm vizitohet për shërim dhe qetësi shpirtërore. Këtë varr para tre vjetëve e shkatërruan persona të panjohur. Ndërkaq, sot familja më e madhe Marku është shpërngulur jo vetëm në Dibër, por edhe në qytetet e tjera si dhe në SHBA. Nuk e harron vendlindjen e të parëve. Vitet e fundit, me ndihmën e djemve të Vebi Markut, nga SHBA dhe në bashkëpunim me udhëheqësit e fshatit është sjellë uji deri te fshati Bomovë. "Sot ky vend është si pikë turistike, ku gjatë festës së fisit tonë, më 8 Maj zakonisht mblidhemi shumica dërmuese e fisit Marku si dhe për vikende dhe fund javë", thotë Marku. Fshati ka patur një xhami dhe disa kisha, që janë shkatërruar thuajse tërësisht. Kanë ngelë vetëm gjurmët e tyre. Ndërkaq, përgatitet asfaltimi i rrugës deri te fshati dhe së shpejti pritet të fillojnë punimet. Bomovën që dikur e zbrazën presionet politike, sot tenton të ringjallet me organizimin e familjes Marku.